gepubliceerd
Op 5 oktober 2026 kende de Nobelcommissie van het Karolinska Instituut de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 (formeel de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde) gezamenlijk toe aan Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel. [ 1 ] Hegemann en Nagel toonden aan dat de lichtsensor van een eencellige groene alg zelf een ionenkanaal is, een eiwit dat een porie in het celmembraan opent wanneer er licht op valt. Deisseroth veranderde dat eiwit in een schakelaar die bepaalde zenuwcellen op commando laat vuren. [ 1 , 2 ] Deze methode, optogenetica genaamd, stelt onderzoekers in staat om specifieke hersencellen met een nauwkeurigheid van milliseconden aan of uit te schakelen. [ 3 ]
Iedereen bij Editverse feliciteert de drie laureaten. Hun werk strekt zich uit van fundamentele fotobiologie aan twee Max Planck-instituten in Duitsland tot een psychiatrisch laboratorium aan Stanford, en het laat zien hoe nieuwsgierigheid naar een obscuur organisme de manier waarop de geneeskunde de hersenen bestudeert, kan veranderen. [ 1 , 3 ] Hieronder vindt u de belangrijkste feiten, de laureaten, de ontdekking, de toepassingen en beperkingen ervan, en de te citeren artikelen.
Laatst geverifieerd: 7 oktober 2026 aan de hand van de officiële Nobel-documenten, PubMed en CrossRef.
Nobelprijs voor Geneeskunde 2026: Belangrijkste feiten in één oogopslag
De Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 eert de ontdekking van lichtgevoelige ionkanalen in algen en hun gebruik om zenuwcellen te besturen, een methode die optogenetica wordt genoemd. [ 1 ]
Kernfeiten, Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde 2026
- De Nobelcommissie van het Karolinska Instituut heeft op 5 oktober 2026 de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde van 2026 bekendgemaakt.Nobelpersbericht, PDF).[1]
- De prijs werd gezamenlijk toegekend aan Karl Deisseroth (geboren in 1971, Howard Hughes Medical Institute en Stanford University, VS), Peter Hegemann (geboren in 1954, Humboldt Universiteit van Berlijn, Duitsland) en Georg Nagel (geboren in 1953, Universiteit van Würzburg, Duitsland).[1]
- De officiële motivatie luidt: "voor hun ontdekkingen met betrekking tot lichtgestuurde ionkanalen en optogenetica".[1]
- Het prijzengeld bedraagt 12 miljoen Zweedse kronen, gelijk verdeeld over de drie laureaten.[1]
- Nagel, Hegemann, Bamberg en collega's beschreven channelrhodopsine-1, een lichtgevoelig protonkanaal, in Wetenschap op 28 juni 2002 (PMID 12089443).[4]
- Dezelfde groep toonde aan dat channelrhodopsine-2 een direct lichtgestuurd kationkanaal is in PNAS op 25 november 2003 (PMID 14615590).[5]
- Boyden, Zhang, Bamberg, Nagel en Deisseroth gebruikten channelrhodopsine-2 om zoogdierneuronen met millisecondenprecisie te laten vuren in Nature Neuroscience, online gepubliceerd op 14 augustus 2005 (PMID 16116447).[6]
In eenvoudige woorden
Een klein groen algje stuurt zich naar het licht toe met behulp van een speciaal eiwit. Hegemann en Nagel ontdekten dat dit eiwit een soort deurtje in het celmembraan is dat opengaat wanneer er licht op valt, waardoor geladen deeltjes naar binnen stromen. Deisseroth bracht het gen voor dit eiwit in zenuwcellen van ratten en muizen, zodat ze door licht alleen al geactiveerd konden worden. Onderzoekers gebruiken deze schakelaar nu om te testen welke hersencellen verantwoordelijk zijn voor een herinnering, een stemming of een beweging.

Wie won de Nobelprijs voor Geneeskunde in 2026? Maak kennis met de drie laureaten.
Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel delen de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 gelijkelijk. [ 1 ] Hegemann en Nagel ontdekten de lichtgestuurde kanalen in Duitsland, en Deisseroth, een psychiater en bio-ingenieur van Stanford, zorgde ervoor dat ze werkten in neuronen en levende dieren. [ 1 , 3 ]
| Laureaat | Geboren | Aansluiting in 2026 | Bijdrage erkend |
|---|---|---|---|
| Peter Hegemann | 1954 | Humboldt Universiteit van Berlijn, Duitsland | Lichtgeïnduceerde stromingen in algen, identificatie van de channelopsinegenen, gezamenlijke ontdekking van channelrhodopsinen |
| Georg Nagel | 1953 | Universiteit van Würzburg, Duitsland | Eerste auteur van de artikelen uit 2002 en 2003 die aantonen dat channelrhodopsinen lichtgevoelige kanalen zijn. |
| Karl Deisseroth | 1971 | Howard Hughes Medisch Instituut en Stanford Universiteit, VS | Channelrhodopsine-2 in neuronen (2005) en in levende dieren (2007), ontwikkeling van optogenetica |
Geboortejaren en affiliaties uit het Nobel-persbericht; bijdragen uit de wetenschappelijke achtergrond en originele publicaties. [ 1 , 3 , 4 , 5 , 6 ]
Peter Hegemann
Peter Hegemann, geboren in 1954, promoveerde in 1984 aan het Max Planck Instituut voor Biochemie in Martinsried, waar hij ook zijn prijswinnende ontdekkingen deed. Hij is nu Hertie Senior Professor of Neuroscience aan de Humboldt Universiteit van Berlijn. [ 1 ] Hij werd opgeleid door Dieter Oesterhelt en sloot zich vervolgens aan bij het laboratorium van Kenneth Foster, dat in 1984 had aangetoond dat een rhodopsine Chlamydomonas naar licht leidt. [ 3 ] Zijn groep registreerde de ultrasnelle fotostromen van de alg en identificeerde de genen voor channelopsine-1 en channelopsine-2. [ 3 ] Vóór de Nobelprijs deelde Hegemann de Louis-Jeantet Prijs voor Geneeskunde in 2013 met Nagel, [ 7 ] de Brain Prize in 2013 met vijf collega's, waaronder Nagel en Deisseroth, [ 8 ] en de Albert Lasker Basic Medical Research Award in 2021 met Deisseroth en Dieter Oesterhelt. [ 9 ]
Georg Nagel
Georg Nagel, geboren in 1953, promoveerde in 1988 aan de Universiteit van Frankfurt en is hoogleraar Moleculaire Plantenfysiologie aan de Universiteit van Würzburg. Zijn bekroonde werk verrichtte hij aan het Max Planck Instituut voor Biofysica in Frankfurt. [ 1 ] Hij werd daar opgeleid door Ernst Bamberg, ontmoette Hegemann voor het eerst in dat instituut en was postdoc aan Yale en Rockefeller. [ 3 ] Als eerste auteur van beide baanbrekende publicaties rapporteerde Nagel de lichtgestuurde stromen in eicellen van kikkers ( Xenopus ) die bewezen dat channelrhodopsinen ionkanalen zijn. [ 4 , 5 ] Leden van het Nobelcomité schrijven hem ook de ontdekking toe dat neuronen geen extra retinale nodig hebben. [ 3 ] Tot zijn eerdere onderscheidingen behoren de Louis-Jeantetprijs voor Geneeskunde van 2013, die hij deelde met Hegemann, en de Brain Prize van 2013. [ 7 , 8 ]
Karl Deisseroth
Karl Deisseroth, geboren in 1971, behaalde in 1998 zijn doctoraat en in 2000 zijn doctorstitel aan de Stanford University, waar hij DH Chen Professor en hoogleraar Bio-engineering en Psychiatrie en Gedragswetenschappen is, met een affiliatie aan het Howard Hughes Medical Institute. [ 1 ] De ontmoetingen met psychiatrische patiënten tijdens zijn medische opleiding overtuigden hem ervan dat hij zenuwcellen in de levende hersenen moest bestuderen, en hij was bezig zijn eigen Stanford-lab op te zetten toen hij zich verdiepte in channelrhodopsine-2. [ 2 , 3 ] Zijn team slaagde erin om met dit eiwit gekweekte neuronen aan te sturen in 2005 en bracht de methode in 2007 over naar levende dieren. [ 6 , 10 , 11 ] Deisseroth vertelde STAT dat hij “niet gelukkiger kon zijn dan dit te delen met deze twee vrienden.” [ 12 ] Tot zijn eerdere onderscheidingen behoren de Brain Prize van 2013 en de Lasker Basic Medical Research Award van 2021. [ 8 , 9 ]
Hoe werd optogenetica ontdekt? Drie stappen van algen naar neuronen
Optogenetica is voortgekomen uit Hegemanns opnames in de jaren negentig van een door licht geactiveerde stroom in algen, het bewijs uit 2002 en 2003 dat de fotoreceptoren van algen lichtgevoelige kanalen zijn, en Deisseroths werk van 2005 tot 2007 waarin hij er een gebruikte om zoogdierneuronen te besturen. [ 3 ]
Francis Crick betoogde in 1979 dat de neurowetenschap een manier nodig had om één celtype tegelijk te controleren, en suggereerde in 1999 dat licht het ideale signaal zou zijn, hoewel hij het idee vergezocht noemde. [ 3 , 2 ] Oesterhelt en Stoeckenius hadden begin jaren zeventig aangetoond dat bacteriorhodopsine een lichtgedreven protonpomp is, maar een lichtgeactiveerd eiwit dat snel en eenvoudig genoeg was om in een zenuwcel te werken, ontbrak nog. [ 3 ]

Stap 1 (jaren 1990): Hegemann ontdekt een ultrasnelle lichtstroom in algen
Chlamydomonas reinhardtii detecteert licht met een oranje oogvlek die retinale bevat, een lichtvangend molecuul. [ 2 ] Lichtsignalering in het menselijk oog doorloopt vele stappen en duurt minstens 10 milliseconden, maar de alg reageert meer dan 20 keer sneller. [ 2 ] Harz en Hegemann rapporteerden in Nature in 1991 dat de door licht opgewekte stroom in de alg binnen een fractie van een milliseconde begint. [ 13 , 2 ] Zo'n snelheid suggereerde dat één enkel eiwit zowel licht zou kunnen opvangen als ionen zou kunnen geleiden, een idee dat Hegemann begin jaren negentig opperde en dat aanvankelijk met scepsis werd ontvangen. [ 2 ] Latere publicaties van zijn groep in 1992 en 1996 karakteriseerden deze stroom in detail. [ 14 , 15 ]
Stap 2 (2002 tot 2003): De lichtreceptor blijkt een ionenkanaal te zijn.
In 2000 publiceerden Japanse onderzoekers onder leiding van Asamizu een database met expressed-sequence-tags van Chlamydomonas , en het lab van Hegemann gebruikte deze om twee kandidaatgenen te identificeren: channelopsine-1 en channelopsine-2. [ 3 , 2 ] In juni 2002 toonde de groep van Spudich door middel van RNA-interferentie aan dat twee rhodopsinen de fotostromen en fototaxis van de alg aandrijven. [ 16 ] Op 28 juni 2002 rapporteerden Nagel, Hegemann, Bamberg en medewerkers in Science dat channelopsine-1, tot expressie gebracht in eicellen van kikkers, inwaartse stromen produceerde onder groen licht, voornamelijk gedragen door protonen. [ 4 , 3 ] Ze noemden het eiwit channelrhodopsine-1, het eerste directe bewijs van een lichtgestuurd ionenkanaal. [ 3 ]
In PNAS van 25 november 2003 toonde hetzelfde team aan dat channelrhodopsine-2 een direct lichtgestuurd kanaal is voor positieve ionen (kationen) dat reageert op blauw licht, binnen 0.2 milliseconden opent en werkt in eicellen van kikkers en menselijke niercellen. [ 5 , 2 , 3 ] De auteurs stelden het voor als een middel om cellen te depolariseren door ze simpelweg te belichten. [ 5 ]
Stap 3 (2005 tot 2007): Deisseroth schakelt neuronen aan en uit met licht.
Het lab van Deisseroth, in samenwerking met Nagel en Bamberg, bracht het gen voor channelrhodopsine-2 via een lentivirus in gekweekte hippocampusneuronen van ratten en toonde aan dat pulsen blauw licht zenuwimpulsen met millisecondenprecisie opwekten. [ 6 ] Het artikel, dat op 14 augustus 2005 online in Nature Neuroscience werd gepubliceerd , wordt door het Nobelcomité een mijlpaal genoemd, en er hoefde geen retinale te worden toegevoegd omdat zoogdierneuronen dit al bevatten. [ 6 , 3 ] In december 2005 hadden Nagel, Gottschalk en collega's channelrhodopsine-2 gebruikt om gedrag te triggeren in de worm Caenorhabditis elegans . [ 17 ] De term optogenetica ontstond tijdens de ontwikkeling van de methode en verscheen voor het eerst in een review in het Journal of Neuroscience uit 2006 , mede geschreven door Deisseroth. [ 24 , 18 ]
In 2007 breidden drie studies de methode uit. In een artikel in Nature werd halorhodopsine, een gele-lichtpomp, toegevoegd, waardoor neuronen zowel konden worden stilgelegd als geëxciteerd. [ 19 ] Een optische vezel van ongeveer 200 micrometer breed dreef channelrhodopsine-2 aan in de motorische cortex van levende knaagdieren en boog hun snorharen af. [ 10 , 3 ] Lichtstimulatie van hypocretine (orexine) neuronen in vrij bewegende muizen verhoogde de overgangen van slaap naar wakker zijn. [ 11 ]
Hoe werkt channelrhodopsine? De lichtschakelaar in eenvoudige taal.
Channelrhodopsine is een enkel eiwit dat zowel een lichtsensor als een ionenkanaal is. Wanneer blauw licht op channelrhodopsine-2 valt, opent zich een porie en stromen positief geladen ionen de cel in, waardoor een elektrisch signaal ontstaat dat een neuron kan activeren. [ 1 , 2 , 5 ]

De snelheid maakte de ontdekking nuttig. Lichtgedreven pompen zoals bacteriorhodopsine en halorhodopsine verplaatsen ongeveer één ion per foton tegen een concentratiegradiënt in, terwijl channelrhodopsines een porie openen en ionen passief langs hun gradiënt laten stromen, wat snel genoeg is om gelijke tred te houden met de actiepotentialen van een zenuwcel. [ 3 ] De leden van de commissie noemen het “de lang gezochte, millisecondenprecieze schakelaar voor neuronale activiteit”. [ 3 ]
Bij een typisch experiment brengen onderzoekers het channelrhodopsine-gen in een gekozen type zenuwcel in, vaak met behulp van een virus, en sturen vervolgens licht door een geïmplanteerde optische vezel om die cellen aan te zetten. [ 3 , 2 ] Om cellen uit te schakelen, gebruiken ze halorhodopsine of de anion-channelrhodopsines die in 2015 zijn ontdekt. [ 3 ] Voor verwante lichtgebaseerde methoden, zie onze gids over neurofotonica en optische hersenbeeldvorming.
Wat optogenetica toevoegt, is causaliteit. In plaats van alleen te registreren welke cellen actief zijn tijdens een bepaald gedrag, kunnen onderzoekers testen of een bepaald celtype voldoende of noodzakelijk is voor dat gedrag. [ 3 , 1 ]
Waarom de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 ertoe doet: Wat optogenetica heeft onthuld
Optogenetica is belangrijk omdat het onderzoekers in staat stelt de causale bijdrage van specifieke zenuwcelpopulaties aan gedrag te testen, en de Nobelcommissie zegt dat het ons begrip van de hersenen fundamenteel heeft veranderd. [ 1 ] In 2021 kreeg een blinde patiënt ook gedeeltelijk zijn zicht terug na optogenetische therapie. [ 20 ]
De acceptatie was snel en Nature Methods riep optogenetica uit tot Methode van het Jaar 2010. [ 21 ] Een PubMed-zoekopdracht naar optogenetic*[tiab], geteld op publicatiejaar, levert 80 resultaten op voor 2010 en 1,583 voor 2025, opgehaald op 7 oktober 2026 (Figuur 4). [ 22 ] Zie ook ons overzicht van recente ontwikkelingen in neurowetenschappen en hersenonderzoek.

Wat heeft optogenetica ons geleerd over de hersenen?
Circuits die met licht in kaart zijn gebracht, omvatten die voor pijn, sociaal gedrag, dorst, voedselinname, beloning, aandacht, circadiaans ritme en door het immuunsysteem veroorzaakte koorts. [ 2 ] In 2012 reactiveerden Liu, Ramirez, Deisseroth, Tonegawa en collega's een geheugen-engram in de hippocampus met licht en riepen ze de herinnering aan een angst op. Later werk, beschreven door de commissie, leidde tot het creëren van een valse herinnering. [ 23 , 3 ] Andere studies scheidden beloning van aversie in dopaminecircuits en splitsten agressie, paring en ouderschap op in afzonderlijke neurale circuits. [ 3 , 2 ]
Naast de hersenen legde de groep van Deisseroth een verband tussen het hartritme en angst, en de commissie schrijft de methode toe aan het verbeterde begrip van depressie, schizofrenie, de ziekte van Alzheimer en de ziekte van Parkinson. [ 2 ]
Wordt optogenetica toegepast bij mensen? De Vision Case van 2021
Tot nu toe alleen nog in een vroeg klinisch onderzoek. In 2021 rapporteerden Sahel, Roska en collega's in Nature Medicine over een blinde patiënt met retinitis pigmentosa, een ziekte die de staafjes en kegeltjes van het netvlies vernietigt, die een adeno-geassocieerde virale vector ontving met het gen dat codeert voor ChrimsonR, een channelrhodopsine-achtig eiwit. [ 20 , 2 ] Met een lichtprojecterende bril kon de patiënt objecten op een tafel onderscheiden en vastpakken, wat een gedeeltelijk herstel betekende in plaats van een volledig hersteld normaal gezichtsvermogen. [ 20 , 2 ] Sahel en collega's noemen het "het eerste gerapporteerde geval van gedeeltelijk functioneel herstel bij een neurodegeneratieve ziekte na optogenetische therapie". [ 20 ] Klinische studies zijn gaande en onderzoekers hopen dat optogenetica op een dag cochleaire implantaten preciezer kan maken. [ 2 ] Vergelijk onze samenvatting van neurotechnologie-toepassingen in verschillende onderzoeksgebieden.
De grenzen van optogenetica vandaag de dag
Optogenetica blijft voornamelijk een onderzoeksinstrument. Elk gebruik is afhankelijk van twee afzonderlijke stappen: het inbrengen van een vreemd gen in de juiste cellen, meestal met een virale vector, en het toedienen van licht aan die cellen, wat in de hersenen doorgaans een geïmplanteerde optische vezel betekent en in het oog een externe bril. [ 3 , 20 ] De meeste hierboven beschreven ontdekkingen zijn afkomstig van modelorganismen, en het gepubliceerde geval van visie betrof één patiënt met gedeeltelijk herstel. [ 3 , 20 ] De commissie presenteert chemogenetica als een langzamere, complementaire benadering. [ 3 ]
Vervolg de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026-reeks
Twee begeleidende artikelen gaan dieper in op de oorspronkelijke publicaties en de methode zelf.
Deel 2
De documenten die de prijs hebben gewonnen
Een artikel-voor-artikel gids voor de studies uit 2002, 2003 en 2005, de tijdschriften waarin ze werden gepubliceerd en hoe het aantal citaties ervan toenam.
Lees meer over de artikelen die ten grondslag liggen aan de Nobelprijs voor optogenetica →
Explainer
Optogenetica: de hersenen besturen met licht
Onze altijd actuele gids over hoe optogenetica werkt, de opsines die worden gebruikt om neuronen te activeren en te deactiveren, en waar de methode wordt toegepast.
Wat de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 onderzoekers leert over ontdekking en publicatie
De basis van deze prijs is gedreven door nieuwsgierigheid, interdisciplinaire samenwerking en volharding na een afwijzing door een tijdschrift. [ 1 , 3 , 24 ]
Onderzoek naar hoe een groene alg naar licht zwemt, was nooit gericht op de psychiatrie. De persberichten van de Nobelprijscommissie schrijven het toe aan de nieuwsgierigheid van Hegemann, en er liggen 21 jaar tussen het rapport over de fotoreceptoren van algen uit 1984 en de neuronenexperimenten uit 2005. [ 1 , 3 , 6 ] Samenwerking deed de rest, waarbij Nagel en Bamberg samen het Stanford-artikel schreven waarin de kanalen werden aangepast voor neuronen. [ 6 ]
De publicatie verliep niet zonder problemen. De ontdekkingen over kanalen verschenen in Science en PNAS , maar Science verwierp het neuronenartikel in april 2005, en het bereikte Nature Neuroscience pas na overdracht van Nature , zoals Boyden later vertelde. [ 4 , 5 , 24 ] Het werd het meest geciteerde van de drie. Op 7 oktober 2026 registreerde OpenAlex 1,190 citaties voor het Science- artikel uit 2002, 2,753 voor het PNAS- artikel uit 2003 en 5,034 voor het Nature Neuroscience- artikel uit 2005. [ 25 ]
Een gewoonte uit het artikel uit 2003 is gemakkelijk te kopiëren, aangezien de auteurs daarin duidelijk stelden dat channelrhodopsine-2 cellen kon depolariseren door simpelweg belichting. [ 5 ] Als uw resultaat van belang kan zijn buiten uw vakgebied, vermeld dit dan in de samenvatting en in een begeleidende brief die de bijdrage aan de redactie verkoopt . Onze handleidingen over de vraag of selectiediensten voor tijdschriften de acceptatie verbeteren , hoe te publiceren in toonaangevende neurowetenschappelijke tijdschriften en publiceren in Nature en andere multidisciplinaire tijdschriften met een hoge impactfactor, behandelen de keuze van de publicatieplaats in detail. Voor methodologische artikelen zijn een duidelijke, reproduceerbare methodologiesectie en volledige ARRIVE-rapportage voor dieronderzoek net zo belangrijk als het resultaat, en onze strategieën om het aantal citaties van uw artikel te verhogen, helpen gepubliceerd werk lezers te bereiken.
Professionele diensten voor onderzoekers die een ontdekking publiceren
Het matchen van een onderzoeksresultaat met het juiste tijdschrift en de juiste lezers is waar deskundige hulp het meest van pas komt. Editverse biedt vier gespecialiseerde diensten voor een onderzoeks- of methodenpublicatie.
Tijdschrift Selectie
$115
Deskundige selectie van tijdschriften met 5 tot 10 gerangschikte tijdschriftsuggesties en de onderbouwing voor elke suggestie, inclusief reikwijdte, impactfactor en acceptatiegraad.
Bekijk onze selectieservice voor wetenschappelijke tijdschriften →
Inhoudelijke bewerking
$250
Uitgebreide redactie door vakdeskundigen voor duidelijkheid, samenhang en opmaak, met onbeperkte revisies.
Sollicitatiebrief
$25
Een op het tijdschrift afgestemde begeleidende brief waarin uw bijdrage en de bredere toepassingsmogelijkheden worden beschreven. 2 tot 3 dagen.
Bekijk onze diensten voor het schrijven van sollicitatiebrieven →
Grafisch abstract
$150
Een grafische samenvatting op tijdschriftformaat die uw mechanisme of methode in één oogopslag laat zien. 2 tot 3 dagen.
Bekijk de mogelijkheden voor het maken van een grafische samenvatting →
Is uw manuscript al in behandeling? Onze diensten voor het beantwoorden van reviewers en het herzien van manuscripten stellen een puntsgewijs antwoord op en zorgen voor een volledige herziening van het manuscript.
- GraphProMaak grafieken die klaar zijn voor publicatie, 25 verschillende typen, met ingebouwde t-toets, ANOVA, correlatie en chi-kwadraat p-waarden. Gratis, geen registratie nodig.
- StatPro: gratis statistische rekenmachines en een testselectietool voor groepsvergelijkingen, categorische uitkomsten, tijd-tot-gebeurtenisanalyse en diagnostische nauwkeurigheid.
- Flowchart ProGenereer direct in uw browser stroomdiagrammen voor PRISMA 2020, PRISMA-ScR, CONSORT, STROBE, STARD, MOOSE en ARRIVE.
Gerelateerde Editverse-bronnen
- Nobelprijs voor optogenetica: de publicaties achter de ontdekking
- Optogenetica: de hersenen besturen met licht
- Neurofotonica: verhelderende hersenfunctie
- Onderzoek naar de vooruitgang in neurowetenschappen en hersenonderzoek
- Nobelprijswinnende ontdekkingen in de chemie van de afgelopen 20 jaar
- Tijdschriftcitatierapporten 2026: Wat elke onderzoeker moet weten
Veelgestelde vragen over de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026
Wie heeft de Nobelprijs voor Geneeskunde van 2026 gewonnen?
Karl Deisseroth (Stanford University en Howard Hughes Medical Institute, VS), Peter Hegemann (Humboldt Universiteit van Berlijn) en Georg Nagel (Universiteit van Würzburg) hebben gezamenlijk de Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde van 2026 gewonnen voor ontdekkingen betreffende lichtgestuurde ionkanalen en optogenetica, zo werd bekendgemaakt op 5 oktober 2026. [ 1 ]
Wat is optogenetica?
Optogenetica brengt het gen voor een lichtgevoelig eiwit in een gekozen type zenuwcel, meestal met behulp van een virus, en gebruikt vervolgens licht om die cellen met een timing van milliseconden aan of uit te schakelen, zodat onderzoekers kunnen testen of die cellen een bepaald gedrag veroorzaken. [ 3 , 2 ]
Wat is channelrhodopsine?
Channelrhodopsine is een eiwit uit de groene alg Chlamydomonas dat zowel een lichtsensor als een ionenkanaal is. Channelrhodopsine-1 werd in 2002 in Science beschreven, en channelrhodopsine-2, dat onder blauw licht opent en positieve ionen in de cel laat, werd op 25 november 2003 in PNAS beschreven. [ 4 , 5 ]
Waarom was een groene alg van belang voor de Nobelprijs voor Geneeskunde 2026?
Chlamydomonas reinhardtii reageert meer dan 20 keer sneller op licht dan het menselijk oog. Die snelheid suggereerde dat één eiwit zowel licht opvangt als ionen geleidt, wat Nagel, Hegemann en Bamberg in 2002 en 2003 bevestigden. [ 2 , 4 , 5 ]
Wordt optogenetica bij mensen toegepast?
Alleen in vroeg klinisch onderzoek. In 2021 kreeg een blinde patiënt met retinitis pigmentosa, die een adeno-geassocieerde virale vector met het gen dat codeert voor ChrimsonR had ontvangen en een lichtprojecterende bril droeg, gedeeltelijk zijn zicht terug. Er lopen nog steeds onderzoeken, maar optogenetica blijft voornamelijk een laboratoriuminstrument. [ 20 , 2 ]
Wat is de waarde van de Nobelprijs voor Geneeskunde in 2026?
Het prijzengeld voor 2026 bedraagt 12 miljoen Zweedse kronen, gelijk verdeeld over Karl Deisseroth, Peter Hegemann en Georg Nagel. [ 1 ]
Welke publicaties hebben geleid tot de Nobelprijs voor Geneeskunde van 2026?
Drie artikelen vormen de kern. Nagel en collega's beschreven channelrhodopsine-1 in Science (2002) en channelrhodopsine-2 in PNAS (2003), en Boyden, Zhang, Bamberg, Nagel en Deisseroth gebruikten channelrhodopsine-2 om zoogdierneuronen te reguleren in Nature Neuroscience (2005). [ 4 , 5 , 6 ]
Hoe dit artikel te citeren
Editverse. (2026, 7 oktober). Nobelprijs voor Geneeskunde 2026: Optogenetica uitgelegd . Editverse. https://editverse.com/nobel-prize-medicine-2026-optogenetics/
Referenties
- Nobelbijeenkomst aan het Karolinska Instituut. Persbericht: De Nobelprijs voor Fysiologie of Geneeskunde 2026 [Internet]. Stockholm: Karolinska Instituut; 5 oktober 2026 [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/press-medicineprize2026.pdf
- Nobelprijsuitreiking aan het Karolinska Instituut. Populaire wetenschappelijke achtergrond: Een lichtgevoelig algenproteïne geeft energie aan de neurowetenschappen [Internet]. Stockholm: Karolinska Instituut; 5 oktober 2026 [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/popular-medicineprize2026.pdf
- Nobelcomité voor Fysiologie of Geneeskunde. Wetenschappelijke achtergrond 2026: Optogenetica, ontdekking van een neuronale schakelaar [Internet]. Stockholm: Nobelvergadering aan het Karolinska Instituut; 5 oktober 2026 [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: https://www.nobelprize.org/uploads/2026/10/advanced-medicineprize2026.pdf
- Nagel G, Ollig D, Fuhrmann M, Kateriya S, Musti AM, Bamberg E, et al. Channelrhodopsin-1: een lichtgestuurd protonkanaal in groene algen. Wetenschap. 28 juni 2002; 296 (5577): 2395-2398. doi:10.1126/science.1072068. DOI-link | PMID: 12089443. PubMed
- Nagel G, Szellas T, Huhn W, Kateriya S, Adeishvili N, Berthold P, et al. Channelrhodopsin-2, een direct lichtgestuurd kationselectief membraankanaal. Proc Natl Acad Sci US A. 2003 Nov 25;100(24):13940-13945. doi:10.1073/pnas.1936192100. DOI-link | PMID: 14615590. PubMed
- Boyden ES, Zhang F, Bamberg E, Nagel G, Deisseroth K. Genetisch gerichte optische controle van neurale activiteit op millisecondenschaal. Nat Neurosci. 2005 sep;8(9):1263-1268. doi:10.1038/nn1525. DOI-link | PMID: 16116447. PubMed
- Bushati N, Rossier BC. De Louis-Jeantet-prijs 2013: Michael Stratton, Peter Hegemann en Georg Nagel. EMBO Mol Med. 2013 februari; 5(2):167-168. doi:10.1002/emmm.201202394. DOI-link | PMID: 23341150. PubMed
- Federatie van Europese Neurowetenschappelijke Verenigingen (FENS). Zes vooraanstaande wetenschappers delen de grootste prijs voor hersenonderzoek ter wereld [Internet]. 2013 [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: https://fens.org/news-activities/news/six-eminent-scientists-share-the-worlds-largest-brain-research-prize
- Lasker Foundation. Albert Lasker Basic Medical Research Award 2021: lichtgevoelige microbiële eiwitten en optogenetica [Internet]. 2021 [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: https://laskerfoundation.org/winners/light-sensitive-microbial-proteins-optogenetics/
- Aravanis AM, Wang LP, Zhang F, Meltzer LA, Mogri MZ, Schneider MB, et al. Een optische neurale interface: in vivo controle van de motorische cortex van knaagdieren met geïntegreerde glasvezel- en optogenetische technologie. J Neural Eng. 2007 sep;4(3):S143-S156. doi:10.1088/1741-2560/4/3/S02. DOI-link | PMID: 17873414. PubMed
- Adamantidis AR, Zhang F, Aravanis AM, Deisseroth K, de Lecea L. Neurale substraten van ontwaking onderzocht met optogenetische controle van hypocretine-neuronen. Nature. 2007 15 nov;450(7168):420-424. doi:10.1038/nature06310. DOI-link | PMID: 17943086. PubMed
- Merelli A. Nobelprijs voor Geneeskunde 2026 toegekend voor hersenonderzoeksinstrument genaamd optogenetica [Internet]. STAT. 5 oktober 2026 [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: https://www.statnews.com/2026/10/05/nobel-prize-medicine-2026-winner-deisseroth-hegemann-nagel/
- Harz H, Hegemann P. Rhodopsine-gereguleerde calciumstromen in Chlamydomonas. Nature. 1991 juni;351(6326):489-491. doi:10.1038/351489a0. DOI-link (niet geïndexeerd in PubMed)
- Harz H, Nonnengasser C, Hegemann P. De fotoreceptorstroom van de groene alg Chlamydomonas. Philos Trans R Soc Lond B Biol Sci. 1992 29 okt;338(1283):39-52. doi:10.1098/rstb.1992.0127. DOI-link (niet geïndexeerd in PubMed)
- Holland EM, Braun FJ, Nonnengasser C, Harz H, Hegemann P. De aard van rhodopsine-geïnduceerde fotostromen in Chlamydomonas. I. Kinetiek en invloed van tweewaardige ionen. Biophys J. 1996 feb;70(2):924-931. doi:10.1016/S0006-3495(96)79635-2. DOI-link | PMID: 8789109. PubMed
- Sineshchekov OA, Jung KH, Spudich JL. Twee rhodopsinen bemiddelen fototaxis naar licht van lage en hoge intensiteit in Chlamydomonas reinhardtii. Proc Natl Acad Sci US A. 2002 25 juni;99(13):8689-8694. doi:10.1073/pnas.122243399. DOI-link | PMID: 12060707. PubMed
- Nagel G, Brauner M, Liewald JF, Adeishvili N, Bamberg E, Gottschalk A. Lichtactivering van channelrhodopsine-2 in prikkelbare cellen van Caenorhabditis elegans triggert snelle gedragsreacties. Curr Biol. 2005 Dec 20;15(24):2279-2284. doi:10.1016/j.cub.2005.11.032. DOI-link | PMID: 16360690. PubMed
- Deisseroth K, Feng G, Majewska AK, Miesenböck G, Ting A, Schnitzer MJ. Next-generation optical technologies for illuminating genetically targeted brain circuits. J Neurosci. 2006 Oct 11;26(41):10380-10386. doi:10.1523/JNEUROSCI.3863-06.2006. DOI-link | PMID: 17035522. PubMed
- Zhang F, Wang LP, Brauner M, Liewald JF, Kay K, Watzke N, et al. Multimodale snelle optische ondervraging van neurale circuits. Nature. 2007 5 april;446(7136):633-639. doi:10.1038/nature05744. DOI-link | PMID: 17410168. PubMed
- Sahel JA, Boulanger-Scemama E, Pagot C, Arleo A, Galluppi F, Martel JN, et al. Gedeeltelijk herstel van de visuele functie bij een blinde patiënt na optogenetische therapie. Nat Med. 2021 juli;27(7):1223-1229. doi:10.1038/s41591-021-01351-4. DOI-link | PMID: 34031601. PubMed
- Methode van het Jaar 2010 [redactioneel]. Nat Methods. 2011 jan;8(1):1. Online gepubliceerd op 20 dec 2010. doi:10.1038/nmeth.f.321. DOI-link (niet geïndexeerd in PubMed)
- National Library of Medicine. PubMed-zoekopdracht optogenetic*[tiab], resultaten op publicatiejaar 2005 tot 2025 [Internet]. Bethesda (MD): National Library of Medicine; [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=optogenetic*[tiab]
- Liu X, Ramirez S, Pang PT, Puryear CB, Govindarajan A, Deisseroth K, et al. Optogenetische stimulatie van een hippocampus-engram activeert de herinnering aan angst. Nature. 2012 22 maart;484(7394):381-385. doi:10.1038/nature11028. DOI-link | PMID: 22441246. PubMed
- Boyden ES. Een geschiedenis van optogenetica: de ontwikkeling van instrumenten voor het besturen van hersencircuits met licht. F1000 Biol Rep. 2011 mei 3;3:11. doi:10.3410/B3-11. DOI-link | PMID: 21876722. PubMed | PMCID: PMC3155186.
- OpenAlex. Citatiegegevens voor werken W2058488568 (Nagel 2002), W2159423248 (Nagel 2003) en W2167095271 (Boyden 2005) [Internet]. [geraadpleegd op 7 oktober 2026]. Beschikbaar via: api.openalex.org/works/W2058488568, api.openalex.org/works/W2159423248, api.openalex.org/works/W2167095271
